In deze serie kijken we wekelijks naar een door Ditt Projects vernieuwd Amsterdams grachtenpand. Ditt Projects realiseert bouwprojecten, waarbij vanaf de initiatieffase tot de oplevering wordt gewerkt aan de renovatie van een bestaand pand. Vandaag bespreken we Herengracht 499.

Familie van Loon

Een aantal familienamen komt veelvuldig voor in de Amsterdamse geschiedenis en wel omdat hun namen van generatie op generatie voorkomen als regenten, bestuurders of bewindhebbers. Zo’n bekende familienaam is Van Loon. We kennen allemaal het Huis Van Loon (Keizersgracht 672), maar dat is pas in 1884 door de familie verworven.

De grondlegger van de familie is Willem van Loon (1537-1618), die zich ontwikkelde van haringkoopman tot koopman op de Levant en Constantinopel. Het wapen met de twee moren verwijst naar deze Levantse handel. Hij kwam hij ’s-Hertogenbosch, maar vertrok vanwege zijn geloof naar Rotterdam.

Willem van Loon was één van de oprichters van de VOC, maar hij investeerde vooral in de Amsterdamse Kamer van de VOC, opgericht in 1602. Zijn zoon Hans vestigde zich in 1604 in Amsterdam. In 1627 kocht hij het pand De Koning van Zweden (Keizersgracht 149), een jaar later werd hij bewindhebber van de VOC, een functie die hij zijn leven zou bekleden. Zijn zoons Nicolaes en Willem werden lid van de Raad: we zien vaker dat pas de volgende generatie van een immigrantenfamilie toegang krijgt tot het stadsbestuur. De jongste zoon Pieter nam het bewindhebberschap van de VOC van zijn vader over. Woonde de familie tot dan nog in de Derde Uitleg, de zoons van Nicolaes, Adriaen (1631-1722) en Willem (1633-1695), vestigen zich in de Vierde Uitleg.

Identieke dubbele panden

De broers waren getrouwd met de zusjes Cornelia en Catharina Hunthum. Deze broers en zusjes lieten in 1667 twee identieke dubbele grachtenhuizen (elk gebouwd op twee kavels) bouwen in de Bocht van de Herengracht. Deze huizen zijn te zien op het bekende schilderij van Gerrit Berckheyde van de Bocht van de Herengracht in het Rijksmuseum (zie afbeelding hieronder, geheel rechts). Er zijn staan twee mannen tussen de stoepen van deze huizen. Zijn dat de broers van Loon? Het lijkt er wel op! Willem werd in 1686 burgemeester; in 1688, toen zijn ambtstermijn erop zat, werd hij, net als zijn grootvader en oom dat waren geweest, bewindhebber van de VOC.

 

Herengracht 499 schilderij

Schilderij van Gerrit Berckheyde: De bocht van de Herengracht. Dit schilderij hangt in het Rijksmuseum in Amsterdam

Van de twee 17de-eeuwse panden bestaat het linkerpand, van Willem, nog steeds, maar het rechterpand, van Adriaen, werd in 1752/55 grondig verbouwd. Wie was daarvan de opdrachtgever? Adriaen en Cornelia overleefden hun drie kinderen en lieten het huis na een drie ongehuwde kinderen van Adriaens broer Willem: Emerentia, Nicolaas en Cornelia, die het huis hebben bewoond. Als laatste van het drietal stierf Emerentia in 1752 en liet het huis na aan haar jongere broer Jan die het huis daarna schonk aan zijn zoon Willem van Loon (1707-1783). Deze Willem en diens vrouw Elisabeth de Witt hebben het huis verbouwd: de balklagen werden opgevijzeld, de gevels werden vernieuwd en het interieur gemoderniseerd. Het huis bleef tot eind 19de eeuw in handen van de familie Van Loon. De laatste bewoners waren Willem (1794-1847) en zijn vrouw Anna van Winter.

In 1921 werd het woonhuis een kantoor en dat is het sindsdien gebleven.

Tekst loopt door onder de foto.

Herengracht 499 is nu een kantoorExterieur Herengracht 499

De eenheid die er oorspronkelijk was met het buurpand, ging verloren door de verbouwing in 1755. Het pand heeft sindsdien een typische 18de-eeuwse gevel met een versierde middentravee, een dubbele stoep, daarop een deuromlijsting en daarop een raamomlijsting. Boven de ingang is een alliantiewapen aangebracht, van de families Van Loon en De Witt. Het pand ernaast, Herengracht 497, toont hoe de gevel er vóór de verbouwing in de 17de eeuw uit zag. Daardoor is het verschil tussen de grachtenhuisgevels van de 17de eeuw en de 18de eeuw te zien. In de 17de eeuw zijn de gevels nog vrij sober, in de 18de eeuw krijgen zij op barokke wijze versierd.

Interieur

Van het 18de-eeuwse interieur is nog de hal met stucwerk over, evenals het trappenhuis met trapbaluster en tenslotte enkele schouwen in Lodewijk XV-stijl. Dit betreft het interieur aangebracht in opdracht van Willem van Loon en Elisabeth de Witt (Lodewijk XIV) ofwel Catharina Wolters, de 2de vrouw van Willem (Lodewijk XV). Het pand heeft ook nog een kamer met een 19de-eeuws interieur.